Eργατικό Αντιϊμπεριαλιστικό Μέτωπο

[επικοινωνία: eamgr@otenet.gr]

  • Κατηγορίες

  • Πρόσφατα

  • Τρέχον μήνας

    Σεπτεμβρίου 2017
    Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
    « Ιολ.   Οκτ. »
     123
    45678910
    11121314151617
    18192021222324
    252627282930  
  • Κατάλογος

Αναγκαιότητα εθνικής ολοκλήρωσης ή Νεοφιλελεύθερη απόσχιση

Posted by eamgr στο 21 Σεπτεμβρίου, 2017

Πέρα από την αποτρόπαια κατασταλτική πλευρά των τελευταίων εξελίξεων γύρω από το ενδεχόμενο δημοψήφισμα στην Καταλονία-κατασταλτικές πρακτικές που μπορεί να προκαλέσουν, εξάλλου, άλλες, απρόβλεπτες πολιτικές εξελίξεις από μόνες τους- η ίδια αυτή η κίνηση απόσχισης από ένα μεγάλο έθνος-κράτος της Ευρώπης εγείρει τεράστια ζητήματα.καταλονια

Ανεξάρτητα, ακόμα, από τις ιστορικές εθνοτικές/φυλετικές ιδιαιτερότητες της περιοχής, η παρούσα πολιτική κίνηση δεν μπορεί παρά να ιδωθεί εκ των πραγμάτων στο πλαίσιο της μεγάλης κρίσης ταυτότητας όπου διέρχεται ο ίδιος ο ιστορικός χαρακτήρας του έθνους-κράτους.

Το έθνος-κράτος, πολιτικό υποκείμενο διαχείρισης της κεφαλαιοκρατικής εξουσίας μέσα στην ανάδυση της σε κυρίαρχο εκμεταλλευτικό/εξουσιαστικό σύστημα, πρόκειται για μια σχετικά νέα μορφή οργανικής συγκρότησης της ανθρωπότητας, καθόλου ανεξάρτητη από τις εκάστοτε χωρικές, οργανωτικές, επεκτατικές και συγκρουσιακές, ανάγκες της κεφαλαιοκρατικής εξουσίας.

Η εποχή μας είναι μια εξαιρετικά πρωτότυπη εποχή. Η κεφαλαιοκρατική επανένωση του κόσμου στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η διεκδίκηση εκ μέρους της νεοφιλελεύθερης κυριαρχίας της απόλυτης ιδεολογικής ηγεμονίας, έπειτα η τεκτονική μετατόπιση του παγκόσμιου κέντρου βάρους της οικονομίας από την Δύση προς την Ανατολή: Αυτοί είναι οι βασικοί παράγοντες υπό το πρίσμα των οποίων μπορούμε να μιλάμε για ένα εντελώς νέο ιστορικό τοπίο, όπου, μαζί με την πρωτόγνωρης έκτασης και ιστορικής εμβέλειας παγκοσμιοποιητική κίνηση του κεφαλαίου, παράλληλα, παρατηρείται ένα κορυφαίο φαινόμενο: Βασικές πλευρές της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης/αναπαραγωγής να αναιρούνται.

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά αυτής της αναπαραγωγής αναφέρεται κατευθείαν στο γεγονός ότι για το μεγάλο, εθνικό και υπερεθνικό, κεφάλαιο είναι οι ανάγκες του που καθορίζουν τον χώρο και τον χρόνο κίνησης, και όχι το αντίθετο. Με αυτό ακριβώς το δεδομένο, ο πλανήτης σήμερα, στα μάτια της κυριαρχίας, περισσότερο χωρίζεται σε ζώνες και σε περιφέρειες ισχύος, παρά σε έθνη-κράτη.

Αυτό ακριβώς το φαινόμενο εξηγεί, για παράδειγμα, τις αποσταθεροποιητικές εξελίξεις-στο πλαίσιο των μεγάλων αντιπαραθέσεων για την ηγεμονία ενός κόσμου σε πρωτοφανή και ανεπίλυτη κρίση- εξελίξεις που απλώνονται σε μια τεράστια γεωπολιτική έκταση, με τα ιδιαίτερα ιστορικά και οικονομικοπολιτικά χαρακτηριστικά της κάθε περίπτωσης, από τα Ουράλια, την Μικρά Ασία, την Νοτιανατολική Μεσόγειο, την Βόρεια Αφρική, μέχρι την Μέση Ανατολή και, εσχάτως, την Κορεατική χερσόνησο και την ευρύτερη περιοχή του Ειρηνικού.

Η ανεπίλυτη παγκόσμια κρίση, η ρευστή ακόμα μετατροπή του κόσμου σε ζώνες επιρροής των ιμπεριαλιστικών αντιπαραθέσεων, καταλήγει σε νέους καταμερισμούς ισχύος, σε νέους όρους καθορισμού της θέσης μιας χώρας ή μιας περιφέρειας, στον διεθνή καταμερισμό εργασίας, προσδιορίζει, επομένως, εκ νέου, και με αντιδραστική μορφή, το ίδιο το περιεχόμενο της αντιθετικής ενότητας ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία όχι μόνο σε παγκόσμιο επίπεδο, μα και στο ίδιο το κάθε έθνος-κράτος (εξάλλου το έθνος-κράτος ιστορικά είχε εξαρχής αυτό το περιεχόμενο, εξέφραζε, δηλαδή, την αντιθετική αυτή ενότητα, εξαρτούνταν από τις εκάστοτε μετατοπίσεις του άξονα της υπέρ του ενός ή του άλλου πόλου).

Αυτή η νέα κατανομή ισχύος, που καταλήγει σε διευρυμένη κρίση ταυτότητας του κόσμου, καταλήγει συχνά σε ενδοαστικές και ενδοεθνοκρατικές κρίσεις: Μπορεί να πει κανείς, με κάποια επιφύλαξη, ότι ο απίστευτος διαχωρισμός του κόσμου σε ζώνες πλούτου και φτώχειας, διαπεριφερειακά ή και μέσα στις ίδιες τις περιφέρειες (και στις ίδιες τις χώρες, βλέπουμε για παράδειγμα τα πρώην γκέτο του τρίτου κόσμου να βρίσκονται εντός και παράλληλα του ανεπτυγμένου κόσμου), αντικειμενικά οδηγεί σε νέου τύπου αντιλήψεις-όχι μόνο εκ μέρους των κυρίαρχων ελίτ, αλλά και στην βάση των κοινωνικών τους συμμαχιών-για την ίδια την εθνοκρατική συγκρότηση. Υπό αυτή την έννοια, η Αμερική του Τραμπ, για παράδειγμα, μπορεί να είναι μακροπρόθεσμα μια χώρα όπου εκτός από τους παρίες, τους πολίτες β’κατηγορίας, οι ίδιοι οι δρόμοι αναπαραγωγής αυτού του τύπου της ισχύος να οδηγήσουν και σε ευρύτερα, θεσμικά κατοχυρωμένα διαχωριστικά πλαίσια.

Μπαίνει εδώ, επομένως, το ιστορικό ερώτημα: Το περιεχόμενο του έθνους-κράτους, σαν φορέα έκφρασης της αντιθετικής ενότητας ανάμεσα στο κεφάλαιο και στην εργασία-θα το καθορίζουν οι προτεραιότητες των ελίτ, έτσι που η αναπαραγωγή τους ολοένα και ανεξαρτητοποιείται οικονομικά και ιδεολογικά, ακόμα, από την υπόλοιπη κοινωνία; Την συγκρότηση των ΗΠΑ, αν είναι ανάγκη να την υπερασπιστεί κανείς, για παράδειγμα, θα την υπερασπιστούν οι φτωχότερες πολιτείες, μέσα από έναν αγώνα δικαιότερης αναδιανομής στα πλαίσια του κράτους πρόνοιας, ή μια πλούσια πολιτεία που βλέπει τις φτωχότερες σαν βάρος;

Οι ιδιαιτερότητες της εθνοκρατικής συγκρότησης της Ευρώπης είναι ενεργές, και για ιστορικούς λόγους, μα πολύ περισσότερο σαν αποτέλεσμα αυτής της κρίσης. Μια τέτοια περίπτωση φαίνεται πως είναι και αυτή της Καταλονίας: Μια ανεπτυγμένη περιφέρεια, που πέρα από τις ιστορικές-μα που θα έπρεπε να είναι ξεπερασμένες δεδομένης της νέας, στρεβλού χαρακτήρα, έστω, παγκοσμιοποιητικής κίνησης της ανθρωπότητας, μα και της ίδιας της ευρύτερης αυτονομίας που έχουν κατακτήσει με αγώνες-αισθάνεται την καταπίεση, τον εγκλωβισμό της, στα πλαίσια της σχετικής αμοιβαιότητας του ισπανικού κοινωνικού σχηματισμού.

Εύκολες απαντήσεις δεν υπάρχουν από εδώ και πέρα, για τίποτα: Η Ιστορία παράγει νέες αντιθέσεις οριακού χαρακτήρα, απέναντι στις οποίες η Αριστερά μοιάζει εντελώς μουδιασμένη, σαν να ξύνει το κεφάλι πάνω από βιβλία άλλων αιώνων, μήπως και βρει απαντήσεις για ζητήματα νέας κοπής σε παλιά εγχειρίδια . Όχι εντελώς παλιά, όμως. Υπάρχουν εργαλεία σκέψης και αντίληψης, μόνο που η διαλεκτική απαιτεί ευελιξία και γνώση πως η ιδεολογία κινεί την Ιστορία, όσο και εξαρτάται από αυτήν. Σήμερα, η υπεράσπιση της παγκοσμιοποιητικής κίνησης της Ιστορίας αναδεικνύεται σαν την απάντηση σε όλες τις αντιθέσεις που γεννά η παγκόσμια κρίση του κεφαλαίου, και που εκτρέπεται σε εθνικιστικές αναδιπλώσεις, επεμβάσεις, χωρικούς διαχωρισμούς.

Βέβαια μια τέτοια υπεράσπιση απαιτεί την ανάδυση περιφερειακών συσπειρώσεων του κόσμου της εργασίας, των οποίων εξάλλου η αναγκαιότητα μέρα με την μέρα, και με την κλοιό του πολέμου να σφίγγει επικίνδυνα, γίνεται όλο και πιο επιτακτική. Η συσπείρωση είναι το αντίθετο της αποσύνθεσης. Και η ακόμα ευρύτερη αποσύνθεση του κόσμου-επομένως και του κόσμου της εργασίας-δεν μοιάζει σε τίποτα το προοδευτικό, ενώ οπωσδήποτε δεν εγγυάται πιο στέρεες δομές (εθνικές ή περιφερειακές) αντίστασης στην κυριαρχία της νεοφιλελεύθερης ελίτ. Την απομόνωση την δοκίμασε και ο ελληνικός λαός το 2015, όταν η έξοδος κινδύνου που οι αντιδραστικοί συσχετισμοί σε διεθνές επίπεδο έδειξαν στον Τσίπρα ήταν η Συρία.

Είναι γεγονός ότι, σε γενικές γραμμές, οι μικροί κοινωνικοί σχηματισμοί τείνουν σε πιο προοδευτικό χαρακτήρα, σε σύγκριση με τους μεγαλύτερους. Άλλο τόσο, όμως, είναι γεγονός ότι σήμερα, σε συνθήκες ακραίας περικύκλωσης από την παγκόσμια ηγεμονία της νεοφιλελεύθερης κυριαρχίας, ούτε καν μεγάλοι εθνοκρατικοί σχηματισμοί, παρά μονάχα ευρείες περιφερειακές συμμαχίες/ολοκληρώσεις με διεθνικό πρόσημο, θα μπορούσαν, ίσως, να αντεπεξέλθουν στο κορυφαίο ζήτημα, που εξάλλου απασχολεί εδώ και έναν αιώνα το κομμουνιστικό κίνημα: Αν είναι εφικτή η επανάσταση-ή η αυτόνομη πορεία σε συνθήκες περικύκλωσης-σε μια μόνο χώρα.

Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές θέσεις υπεράσπισης της αυτοδιάθεσης των λαών-σε μια εποχή όπου αυτό το δικαίωμα ενεργοποιούνταν από έναν διεθνή αναβρασμό και με την ιδεολογική διαπάλη να ενσαρκώνεται σε κορυφαίο διακρατικό επίπεδο- σε αντίθεση με την υπεράσπιση του αγώνα της εθνικής ολοκλήρωσης σήμερα ενάντια σε καταπιεστικά καθεστώτα, είναι εντελώς αυθαίρετη η ταύτιση των αγώνων εκείνων με τις καινοφανείς νεοφιλελεύθερες απόπειρες επανακαθορισμού των κοινωνικών σχηματισμών. Πολύ περισσότερο όταν αυτή η σύγχυση θέσεων αναδεικνύει την ιδεολογικοπολιτική ανεπάρκεια της Αριστεράς σήμερα σε παγκόσμιο επίπεδο, μια ανεπάρκεια στην βάση της οποίας όλες οι προσεγγίσεις για τα εθνικά ή τα ταξικά ζητήματα σε εθνικό επίπεδο και διεθνικό επίπεδο, γίνονται με πλήρη άγνοια της κορυφαίας πραγματικότητας, ότι δηλαδή σήμερα ο παγκόσμιος καταμερισμός εργασίας και κατανάλωσης στηρίζεται υλικά-και διαμορφώνει και το αντίστοιχο ιδεολογικό του εποικοδόμημα-πάνω στην βάση του αποκλεισμού από αυτόν περίπου του 1/3 του πλανήτη!

Βέβαια η Αριστερά, στο μεγαλύτερο κομμάτι της, συνηθίζει να προσδιορίζει τις θέσεις της όχι με βάση τέτοιες προτεραιότητες, μα με βάση δύο παράγοντες, εντελώς με εμπειριοκρατικού χαρακτήρα και οι δύο: Πρώτον, αν βγαίνει ο κόσμος στον δρόμο, δεύτερον, τι θέση παίρνουν οι κυβερνήσεις/εξουσίες κτλ. Ίσως, όμως, ένας κόσμος να βγαίνει στον δρόμο για λάθος λόγους, ίσως, πάλι, ορισμένες «εξεγέρσεις» που αυτή η Αριστερά πρώτα εκθείαζε να αποδείχτηκαν πραξικοπήματα αργότερα, και, τέλος, ίσως οι ενδοαστικοί ανταγωνισμοί στην Ισπανία να είναι πιο εύκολα διαχειρίσιμοι από τις νεοφιλελεύθερες ελίτ, από ό,τι νομίζουν-ή από ό,τι είναι με την ύπαρξη μεγάλων εθνοκρατικών σχηματισμών.

Σε κάθε περίπτωση, ο μαρξισμός είναι παιδί της διαλεκτικής, και η διαλεκτική πρώτα από όλα ήταν εργαλείο για να συντριβεί η παραλυτική ηγεμονία του εμπειριοκρατισμού κατά τον 18ο αιώνα. Το ίδιο αυτό εμπόδιο, με τα νέα επιφαινόμενα του, καλούμαστε να ξεπεράσουμε και σήμερα.

Ανδρέας Μπεντεβής

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: